Indignada, pero non por Repsol

Mentres todo o mundo bota as mans á cabeza pola expropiación da filial arxentina dunha multinacional multimillonaria con dirixentes que cobran os salarios correspondentes, os recortes en servizos básicos  para a supervivencia das persoas e dunha sociedade minimamente civilizada (servizos sociais, educación, sanidade…) deixan unha situación no presente e anuncian unha situación futura que si que debería ser portada dos xornais e argumento de comentarios airados e indignados nas radios e nas televisións.

O presidente de Repsol, Antonio Brufau, cobrou 10,12 millóns de euros en 2011, sendo o cuarto executivo mellor pagado de España. Forma parte, ademais, do Consello Empresarial da Competitividade, un escollido grupo no que figuran 17 das empresas máis importantes do país. A finais de marzo, El-Rei reuníuse con eles para pedirlles que “arrimaran o ombreiro” para crear emprego porque a situación é moi seria. Tanto que un xa non sabe que facer, neses casos o mellor é marchar a Botsuana a matar elefantes.

O señor presidente de Repsol non puido acudir a esa reunión porque estaba de negocios en Arxentina, mira ti a que andaba, pero el xa “arrimara o ombreiro” e tomara a decisión de recompensar aos directivos da empresa polos bos resultados obtidos en 2010 cun aumento de soldo, un 82,9% a retribución dos conselleiros e un 116,5% a dos directivos. Isto foi despois de venderlle a unha empresa china o 40% de Repsol Brasil por 5.200 millóns de euros, decisión que se tomou sen pedir autorización á xunta xeral de accionistas. Ben, se o decidiu xente que cobra tanto ben decidido estará.

O caso é que a min hoxe o que realmente me indigna é falar cun amigo que traballa nun centro de atención a persoas con discapacidade e me conta que por culpa dos recortes a asociación que mantén ese centro non ten recursos económicos e seguramente vai saltarse o convenio. Hai que baixar os custes de persoal ou pechar o centro. Non é o único no que está pasando iso, é un andazo que enferma gravemente o noso país. Os recursos para persoas dependentes e con discapacidades seguen a ser maioritariamente privados, postos en marcha e sostidos por asociacións ou fundacións con fins sociais que precisan dos cartos públicos e agora quedan sen eles. Os traballadores e traballadoras, maioritariamente mulleres, a pesares de ter en moitas ocasións unha formación altamente especializada e de ser, sempre, persoas enormemente xenerosas e comprometidas que escolleron unha profesión vocacional, desenvolven o seu labor en situacións terriblemente precarias e mesmo de maneira voluntaria. E van ser arrasadas polos recortes.

Os usuarios e usuarias dos servizos terán que buscarse a vida, cada quen arranxará como poida e, o que máis me entristece, o que máis me indigna, é que non pasará nada. Isto non ten custes políticos, non centra as tertulias radiofónicas, non ocupará nin un minuto dos pensamentos das persoas que non se ven nesa situación e que obvian que non están exentas de estalo. Ninguén está libre de ter unha enfermidade, de sufrir un accidente, de ter unha crianza cunha discapacidade e entón tocaralle tamén. Buscará unha solución segundo as súas necesidades e comprobará que a nosa sociedade está moi lonxe de ser unha sociedade civilizada porque non se ocupa daqueles que teñen menos recursos e máis dificultades senón que se indigna polas inxustizas que sofren os multimillonarios.

Dáme a risa

Volvíamos á casa logo de catro días de vacacións escoitando no coche, unha vez máis, a música de Police e mentres soaba esa batería incrible que che fai imaxinar o mar cheo de botellas con mensaxe dentro, ao noso fillo lle deu un ataque de risa. Poucas cousas hai máis contaxiosas que a risa así que acabamos toda a familia partíndonos. Por que? Pois nin idea. Xa din todos os manuais que rir sen motivo aparente é unha das características das persoas con trastorno de espectro autista. Digo eu que tamén pode ser que si teñan un motivo pero nós non o coñezamos o que tampouco me preocupa excesivamente, ao fin e ao cabo, iso pasounos a todo o mundo algunha vez. O de que nos dea a risa por algo que só nós coñecemos. A diferenza é que se estás “correctamente socializada” sabes cando debes rirte e cando aguantarte, a risa pode ter moitas orixes pero ademais ten unha función social evidente e nalgúns momentos é apropiada e noutros non, con motivo ou sen el. Ás veces chegamos a verbalizalo claramente e xorden frases míticas como a famosa da Pantoja de “dientes, dientes, que es lo que les jode” na que se anima a rir non porque haxa nada que faga gracia senón por joder, como a propia frase indica. Logo atopamos casos nos que se considera inapropiado rir aínda que, por dentro, esteamos tronchándonos como lles pasou a Rosell, presidente da CEOE, e a Terciado, presidente de Cepyme, cando valoraron a reforma laboral de Rajoy e se rían tanto que Rosell lle di a Terciado “serios, muy serios, que si no…” E logo hai quen vai por aí dicindo que as persoas con autismo non teñen empatía (xa sabedes, a ignorancia é moi ousada), pois xa me diredes que teñen estes…

Pensando en todo isto non é de estrañar que haxa unha teoría que di que o autismo non é unha desorde senón unha construción social, é dicir, que o seu estatus de anormalidade estea baseado en convencións sociais sobre o que constitúe comportamento normal e anormal. Eu desde logo, cada vez que o meu fillo me fai rir sen motivo aparente non me sinto nada anormal senón máis ben moi feliz, como calquera nai que se ri co seu fillo, supoño.

Elas non falan

 

Iamos no coche por unha rúa do centro da cidade e chegou polo carril da esquerda outro coche con megafonía anunciando a folga xeral do 29 de marzo. Paramos nun semáforo e fomos sufrindo un bo rato o excesivo volume para un día festivo sen case tráfico da voz que nos advertía das terribles consecuencias que ten para todos os traballadores esta reforma laboral. A nosa filla de tres anos preguntou un pouco asustada que era iso, que pasaba, e non conseguimos darlle unha explicación moi clara, a verdade, pero tampouco a esperaba, houbo unha cousa que non preguntou pero que lle chamou moito a atención e dixo, contundente: “Elas non falan”. Pois non, elas non falan. E delas pouco falan e, en todo caso, homes, como a masculina voz que nos atronaba desde o coche ocupado por dous homes que circulaba ao noso carón. O certo é que as mensaxes sindicais seguen a transmitir unha división clara do traballo entre homes e mulleres e, aínda que ninguén cuestiona xa que o mercado laboral discrimina as mulleres e que esta reforma agudiza esa discriminación, as traballadoras seguen sen ter voz. Son moitas persoas como para estar silenciadas ou reducidas a “un problema sectorial” e demasiado importantes porque non só estamos falando de mulleres condeadas á pobreza e á dependencia ou a non ter dereito ao mesmo recoñecemento material e inmaterial que os seus compañeiros homes, senón que estamos falando precisamente das persoas que fan posible continuar cos recortes sociais cubrindo as necesidades sociais básicas co seu esforzo e sacrificio e mentres iso non cambie non hai transformación social posible.

A miña homenaxe a Concepción Arenal

Concepción Arenal morreu en Vigo o 4 de febreiro de 1893 e está enterrada en Pereiró, onde un monumento a recorda xusto ao entrar no cemiterio aínda que seguramente pouca xente reparará nel. Os camposantos son así, agochan auténticos tesouros escondidos á vista de todo o mundo. Cada ano a asociación de mulleres Diálogos 90 rende unha homenaxe á pensadora que consiste na lectura dalgúns dos seus textos por parte da concelleira de igualdade do concello de Vigo e unha ofrenda floral ao pé do monumento e remata co himno galego. Logo, xa no pazo de Castrelos, a asociación entrega aos premios ás Galegas Destacadas.

Durante catro anos correspondeume a honra de realizar a lectura dos textos de Concepción Arenal o que me deu a oportunidade de achegarme á autora cun especial interese, cunha lectura diferente. Descubrín unha fonte infinita de reflexións extremadamente agudas e avanzadas sobre moitísimos temas diferentes cunha convicción profunda na defensa da xustiza e dos dereitos das persoas máis desfavorecidas, fose pola razón que fose. Tratada pola historia con infinito desprezo e desconsideración obviana, invisibilízana como a pioneira da socioloxía no estado español, como unha economista e unha xurista brillante e redúcena á muller caritativa que axudou a mellorar as condicións de vida nos cárceres. Unha historia coñecida, vaia. Pero o certo é que cada ano me deu oportunidade para falar, coas súas propias palabras, non coas miñas, de distintas cuestións de absoluta actualidade en cada momento, nada máis e nada menos que pasado máis dun século. No ano do plan FEIL, o Fondo Estatal de Investimento Local (coñecido como plan E) lin un texto que falaba da obra pública como creadora de emprego (aínda que vendo os datos do paro na cidade dubido moito que poñer losetas nas rúas axudara moito), en pleno proceso de fusión das caixas galegas escoitamos as súas reflexións sobre a necesidade de caixas públicas que ofreceran recursos ás persoas con máis dificultades e logo da desaparición do Ministerio de Igualdade e do Servizo Galego de Igualdade, medidas que só eran un anticipio do que había de vir, soubemos qué era para ela a igualdade e descubrimos que hai 119 anos podíase ser moito máis avanzada que os que actualmente nos gobernan. Este ano xa non me tocou a min ser a voz que lía os seus textos pero asistín emocionada ao acto e moi contenta de ver de novo ao seu bisneto, que tan amable foi sempre comigo, e non puiden evitar chegar á casa e afundirme de novo na súa magnífica escrita para enchouparme de tanta honestidade, de tanta enerxía, de tanta verdade expresada con enorme talento e valentía. Unha vez máis atopei un texto que parece escrito logo de ver a prensa destas últimas semanas, o capítulo IV da segunda parte da súa obra A igualdade social e política e as súas relacións coa liberdade que se titula “A igualdade perante a lei, é a igualdade perante a xustiza?” e di, nin máis nin menos, que a igualdade perante a lei é mentira. Esta obra foi publicada en 1898, como diría Mafalda, desde aquela canto cambiaron os medios e que pouco as intencións.

Como fixen os catro anos anteriores, traducín o texto a galego e aquí o comparto, é a miña homenaxe deste ano aínda que creo que isto xa é máis ben un vicio:

A igualdade perante a lei, é igualdade perante a xustiza?

Hai na nosa época unha deplorable tendencia a converter a aritmética en ciencia social, a tomar os homes como cantidades, e facer con eles operacións de adición e de resta, o cal non só conduce ao erro, senón que o consagra dándolle un aire de verdade matematicamente demostrada. Os partidarios máis acérrimos da igualdade sancionan ás veces ás máis inxustas desigualdades, porque, arrastrados do espírito de século, substitúen a aritmética á lóxica.

Igualdade perante a lei.- Que significa esta frase? Que non hai ningún privilexiado; é dicir, que legalmente non se pode evitar ningún castigo, acadar ningunha recompensa, nin obter avantaxe algunha en virtude do nacemento nin da posición social. Esta é a teoría.

Notaremos primeiro que non hai, como algúns din, cousas moi boas en teoría e moi malas na práctica, porque é un contrasentido soster como bo o que é impracticable, ou o que practicado fai mal. A ignorancia ten maligna propensión a rebaixar o valor das fórmulas científicas e facer á verdade responsable das consecuencias do erro que se disfrazou co seu nome: así, pois, un mal na práctica, supón un erro na teoría.

Sería preciso escribir un tratado completo de lexislación para ver en que se converte practicamente o principio de igualdade ante a lei. Isto non é posible, nin é preciso tampouco, porque sendo o noso obxecto sentar principios xerais, bastaranos tomar unha lei, e demostrada nela a causa do erro, doado nos será por analoxía xulgar as leis todas. Examinaremos a lei de reemprazo para o servizo militar.

Non hai moitos anos eximíanse deste servizo os nobres; veñen os partidarios da igualdade, e berran: “Inxustiza! Como! Porque esa muller naceu duquesa poderá ter os seus fillos ao seu carón, e porque a outra naceu pobre arrincaránllos, a ela que lle fan máis falla! Convense en que as contribucións deben pagalas todas as clases, e esa que apenas o hábito pode facer que se nomee sen horror, esa que se chama contribución de sangue, pagaráa unha clase soa! Sendo principio de equidade recoñecida que cada un contribúa ao sostemento das cargas do Estado segundo os bens que ten que conservar nel, o que posúe pouco, o que tal vez non posúe nada, ofrece a súa vida para conservar a orde e defender a patria, e o que posúen os que están eximidos de defendela! Inxustiza! Iniquidade! Abaixo o privilexio! Igualdade perante a lei!”

A igualdade estabelécese; todos nacen soldados, o duque e o proletario; a sorte decide logo o que debe tomar as armas. Mirade as listas: o Excmo. Sr. Duque de N., ao lado de Pedro Fernández; isto xa é outra cousa; finalmente as leis empezan a ser xustas; ante elas todos somos iguais. Do servizo militar pode un eximirse por cartos; todos teñen dereito a mercar a súa licenza absoluta por 8.000 reais, o mesmo o Duque de N., que Pedro Fernández. O mesmo? Pero se Pedro Fernández non ten 8.000 reais, se non pode telos! Se a lei o sabe, e parte deste coñecemento, porque se todos puideran eximirse non habería exército! Entón, que se fixo da igualdade perante a lei? Que se fixo? Quedou reducida a un cambio de nome. A desigualdade de antes estaba escrita nun pergameo e se chamaba executoria, e a de agora está escrita nun papel e se chama billete de banco. Pois, pagaba a pena de verquer tanto sangue e facer tanto ruído para chegar a este resultado!

Pero son moitos máis os que logran eximirse polo novo método, e é xa unha avantaxe, e grande, porque os bens mídense polo número de persoas que poden participar deles. É verdade; o número dos que se eximen é maior que era; pero a lei conta con isto, e chama ás armas 27.000 homes, por exemplo, no canto de 25.000, contando con que 2.000 se redimirán; é dicir, que o número dos privilexiados aumenta, e diminúe o dos que deben pagar a contribución de sangue; e non sendo menor o cupo, claro está que lles ha de tocar a máis. É dicir, que en nome da igualdade faise que a máis terrible das desigualdades pese sobre o pobo máis que pesaba.

Supoñamos que para estabelecer a igualdade verdadeiramente dicimos: -”Non se admite máis exención que a incapacidade física; o Duque de N. e Pedro Fernández serán soldados, sen poder presentar no seu lugar billetes de banco, nin homes comprados: agora si que se estabelece a igualdade verdadeira, a verdadeira xustiza.”

Pedro Fernández ponse o seu uniforme de paño non máis ordinario do que adoita gastar; toma o fúsil, cuxo peso non lle agobia, porque está afeito a traballos materiais; dorme nunha cama que non é peor que a súa; marcha sen esforzo a paso redobrado. O Duque non pode sufrir o roce daquel paño tan basto; o peso do fusil abrúmao, e é imposible que el durma naquela cama, nin que ande a pé tan rápido, el que non ten costume de andar senón en coche ou a cabalo. O que Pedro fai sen esforzo, a el cáusalle unha fatiga abrumadora; custaralle a vida, porque nunha marcha, un día de moito frío ou de moita calor, sucumbirá. Velaquí outro caso no que en nome da igualdade bótanse sobre dúas clases pesos desiguais. Cal é a orixe do mal? O mal está no erro de que ao estabelecer a igualdade perante a lei pártese do principio de que os homes son iguais e se atopan nas mesmas circunstancias, e como isto non é verdade, a igualdade perante a lei é mentira.

Que facer? Non é este o lugar de indicalo. O noso asunto ten unha especie de forza centrífuga que tende a lanzarnos fóra; pero combatiremos esta tendencia pechándonos nel. Cremos ter dito bastante, para probar que a igualdade perante a lei, como xeralmente se entende, e a igualdade perante a xustiza, non son unha mesma cousa.

O meu propósito para o novo ano, e para os que veñan: de cadrados, cadradas e círculos

Na mañá do 1 de xaneiro sentei a almorzar na casa dos meus pais e collín como lectura varios suplementos dos xornais deses dirixidos ás mulleres que se foran acumulando por aí e aínda non lera. En varias reportaxes e entrevistas, unha detrás da outra, falaban das cousas que temos que facer as mulleres para entrar nos espazos de poder, masculinos, da política ou da empresa: un determinado tipo de roupa, mudar o ton da voz, aprender a “vendernos”… En fin, unha chea de consellos para intentar acadar o éxito nun mundo de homes pero sen deixar de ser femininas. Case me parecía a cadratura do círculo. Non conseguín aclararme sobre o que tiña que facer mañá cando volva ao traballo pero si que vin algo claro, algo do que, por certo, non se falaba nestes artigos. Nós temos que aprender a facer as cousas dun determinado xeito para chegar aos espazos de poder masculinos pero eles téñeno aprendidísimo. Hai un código común da metade masculina do mundo, que forma un bloque homoxéneo, que non falla. Saben perfectamente cales son as expectativas ás que teñen que responder, que se agarda deles e como satisfacelas. De feito, o complicado para os homes é saírse dese camiño. Intentar facer as cousas doutra maneira, menos “masculina”, adoita colocalos fóra do sistema, adoita illar aos poucos que se atreven, deixalos á marxe dos espazos de poder a eles tamén.

Nós, pola contra, non somos un bloque homoxéneo senón un grupo absolutamente heteroxéneo, como xa explicaba Elisabeth Badinter en Fausse route (publicado en castelán co título Por mal camino), con intereses ben distintos, con obxectivos que non son equiparables, cun elemento de “distorsión” como é a maternidade que nunca acaba de encaixar neste discurso sobre o que temos que facer para triunfar nun mundo de homes. Un discurso que, ao final, é o deles, o que nos proporcionan para permitirnos meter a patiña na porta pero sen poñer en perigo o sistema. Nós seguimos sen ter voz, sen poder facernos oír, tal e como o describe Teresa Moure no seu artigo “Nós, as inadaptadas” ou de maneira brillante no seu libro A palabra das fillas de Eva. E isto é así no consello de administración dunha multinacional ou na asemblea dun sindicato, nun partido político ou na reunión da comunidade do edificio. E pensaba eu que por moito que nos transformemos non vamos encaixar se non cambia o sistema.

Lembrei un conto que seguramente coñecemos todos os pais e nais de persoas con algunha discapacidade “Por catro esquiniñas de nada” e desexei para o aninovo seguir na vida intentando cambiarme para cambiar as cousas e non ao revés. Noutro deses suplementos de moda dirixido ás mulleres, dun xornal súper progre, lera hai tempo unha reportaxe sobre unha modelo con frases como “Beleza con cabeza”  ou “Modelo a seguir” onde a describían como un modelo a seguir, así que alberguei a esperanza de atopar alí outra visión das mulleres. Rapidamente volvín ao planeta terra cando lin “Sempre escoito a miña nai. De feito, as miñas dúas regras de ouro débollas a ela: non te deites sen desmaquillarte e usa sempre protección solar”. Póñome como propósito de aninovo ofrecerlles algo máis ao meu neno, un cadradiño nun mundo de círculos e á miña nena, unha cadradiña nun mundo de círculos.

Portada para un asasino

“Portada para un asasino” é o título do último artigo que publiquei en Tempos Dixital. Fronte a esa portada isto que vedes aquí é todo o que mereceron as súas vítimas, a súa muller e un dos seus fillos.

É o terceiro artigo que publico por iso, entre outras ocupacións, teño este blog un pouco descoidado ultimamente…

Os meus agradecementos a Pilar Martínez, pola súa axuda na preparación deste artigo.

All You Need Is Love

Esta mañá, despois de deixar as crianzas no cole e sós no coche camiño do traballo, o meu home e eu dedicámonos a reflexionar sobre o amor. Vaia tema a esas horas pero o que nos propoñían na radio, mentiras e lugares comúns sobre esta crise que nos asedia, non nos levaba a ningures, só a unha conclusión: ao final, o único que permanece é o amor. E entón decatámonos de como o amor e as relacións amorosas foron tamén reconceptualizadas para converterse nun ben de consumo constrinxido por uns estereotipos que nos enchen de expectativas que debemos cumprir de maneira ríxida e inflexible se aspiramos a “ser felices”.

Nós hai un tempo que nos vimos obrigados a desaprender e esquecer toda expectativa que puidésemos ter para pasar a vivir as cousas positivas que chegan cada día como un agasallo. Xa que logo, nin facemos nin sentimos o que se supón que deberiamos a nosa idade e logo de tantos anos xuntos e así vivimos sorprendidos e felices. Pero ademais isto fíxonos imaxinar que para outras persoas as cousas non deben de ser moi diferentes, mesmo en lugares e condicións moi afastadas das nosas, porén a imaxe que se nos ofrece é ben distinta. Calquera pode imaxinar que nos EEUU ou en Dinamarca as persoas estean xuntas e teñan crianzas por amor pero se pensamos nas crianzas dos países empobrecidos de África non os imaxinamos como parte de familias nas que chegaron a este mundo, que tan cruel vai ser con eles e elas, por amor. É unha maneira de deshumanizalos terrible e que relaciona directamente o amor humano coas condicións materiais, reducindo o resto a reprodución animal . Teño pensado moito nisto desde que na presentación do seu poemario O enigma do segredo lle oín dicir a María do Carme Kruckenberg o pouco importante que lle parece a súa propia vida cando pensa nesas persoas que se dan amor porque non teñen outra cousa e teñen fillos que nacen mortos.

E volta ao principio, a conclusión é que o que queda é o amor. Co resto hai que vivir, por suposto, pero ás crises múltiples e diversas das que nos falan nos medios de comunicación hai que dedicarlles o tempo e a enerxía xustas e necesarias, non máis, que precisamos moitas para querer a quen o merece.